کتاب اصول مردمداری/نویسنده احمد یحیایی ایله‌ ای / انتشارات کارگزار روابط عمومی

شناسنامه کتاب اصول مردمداری

درباره کتاب اصول مردمداری

کتاب اصول مردمداری نوشته احمد یحیایی ایله ای، یکی از آثار تخصصی و بنیادین در حوزه فلسفه روابط عمومی و اخلاق ارتباطات است. این کتاب که توسط انتشارات کارگزار روابط عمومی منتشر شده، در ۵۰۰ جلد و با قطع رقعی روانه بازار شده است.

نویسنده در این کتاب به سه برداشت متفاوت از مفهوم «مردمداری» پرداخته است. برداشت اول به معنای عام آن و مبتنی بر مهارت‌های ارتباطی و سازگاری اجتماعی است. برداشت دوم مرتبط با حرفه روابط عمومی است که در آن مردمداری به عنوان فلسفه روابط عمومی معرفی شده و سنگ بنای تحقق ارتباط مؤثر با مردم در سازمان‌ها محسوب می‌شود. برداشت سوم نیز به کیفیت رفتار حاکمیت با مردم و ارتباط آن با حکومت‌داری می‌پردازد.

مؤلف با نگاهی انتقادی به وضعیت موجود روابط عمومی در ایران، اذعان می‌کند که مردمداری در روابط عمومی‌های ایران تاکنون درک نشده است و روابط عمومی‌ها از بزرگترین آسیب یا انحراف حرفه‌ای یعنی ابزارشدن تبلیغاتی در همه گونه‌های تبلیغات سیاسی، مذهبی و تجاری رنج می‌برند. در نتیجه، نقش مردم فراموش شده، فاصله مردم و سازمان‌ها بیشتر شده و اعتماد عمومی و سرمایه اجتماعی به شدت کاهش یافته است.

مردمداری چیست؟

نویسنده در ابتدای کتاب اصول مردمداری به تبیین مفهوم مردمداری می‌پردازد. در برداشت اول، مردمداری به معنای عام آن است که بر مهارت‌های ارتباطی و سازگاری اجتماعی تأکید دارد. مردمداری به عنوان یک مرام مطرح است که فضیلت‌های اخلاقی، مهارت‌های ارتباطی و چگونگی رفتار اجتماعی انسان را در بر می‌گیرد.

یک فرد مردمدار دارای فضیلت‌های اخلاقی به ویژه صداقت و فروتنی است، شنونده خوبی است، انعطاف‌پذیری و انتقادپذیری دارد، در روابط اجتماعی و بین‌فردی به حقوق عمومی دیگران احترام می‌گذارد. به عبارت دیگر، مردمداری هنر دوست داشتن مردم است و مردمدار کسی است که هوای حال مردم را دارد.

در برداشت دوم، مردمداری معادل فارسی روابط عمومی دانسته شده است. روابط عمومی مدعی‌العموم است و مردم را در درون سازمان نمایندگی می‌کند. وظیفه ذاتی روابط عمومی، توجه و تأکید بر بهبود رفتار سازمانی با مردم و ارباب رجوع است. بنابراین، مردم اولویت اول روابط عمومی‌های سالم است.

بر مبنای ادبیات روابط عمومی، مردمداری فلسفه روابط عمومی است و روابط عمومی سنگ بنایی برای تحقق مردمداری در سازمان به شمار می‌رود.

در برداشت سوم، مردمداری به کیفیت رفتار حاکمیت با مردم تمرکز دارد. موضوعی که سابقه آن به آرمان‌شهر افلاطون در یونان باستان بازمی‌گردد. این مفهوم در تاریخ اندیشه‌های بشری جایگاه ویژه‌ای داشته و اندیشمندانی مانند ابونصر فارابی (مدینه فاضله)، خواجه نظام‌الملک (سیاست‌نامه) و نیکولو ماکیاولی (شهریار) به آن پرداخته‌اند.

مردمداری؛ فلسفه روابط عمومی

بخش مهمی از کتاب اصول مردمداری به تبیین این موضوع اختصاص دارد که چرا مردم مهم هستند و کار روابط عمومی چیست. نویسنده مردمداری را به عنوان فلسفه اصلی روابط عمومی معرفی می‌کند و راهبردهای اولویت‌دار آن را تشریح می‌نماید.

یکی از ارزش‌های بنیادین مردمداری که در این کتاب به آن پرداخته شده، سرمایه اجتماعی است. سرمایه اجتماعی محصول نهایی مردمداری محسوب می‌شود. هرچه روابط عمومی مردمداری بیشتری در سازمان حاکم کند، سرمایه اجتماعی بیشتری نیز برای سازمان ایجاد خواهد شد.

در انتهای فصل اول اصول مردمداری، نویسنده ابزاری برای خودارزیابی مردمداری ارائه می‌دهد تا خواننده بتواند میزان مردمداری خود را بسنجد.

اصول اخلاقی روابط عمومی (IPRA) نیز در این کتاب مورد بررسی قرار گرفته است. این اصول که توسط انجمن بین‌المللی روابط عمومی تدوین شده، چارچوبی اخلاقی برای فعالیت روابط عمومی‌ها در سراسر جهان فراهم می‌کند.

مردمداری از دیدگاه امام علی (ع)

یکی از بخش‌های برجسته کتاب اصول مردمداری، بررسی مردمداری از منظر امام علی (ع) و نهج‌البلاغه است. نویسنده با استناد به کلام امیرالمؤمنین، مفاهیم ارتباطی موجود در نهج‌البلاغه را استخراج و دسته‌بندی کرده است.

امام علی (ع) خطاب به زمامداران می‌فرماید: «اگر همت والای اصلاح مردم را در سر داری از خودت آغاز کن. زیرا پرداختن به اصلاح دیگران در حالی که خود فاسد باشی بزرگترین عیب است.» (نهج‌البلاغه)

نویسنده با استفاده از مفاهیم نهج‌البلاغه، مدل مردمداری را طراحی کرده است. همچنین خلاصه فرمان مالک اشتر (نامه ۵۳ نهج‌البلاغه) به عنوان یکی از مهم‌ترین اسناد حکمرانی و مردمداری در تاریخ اسلام، در انتهای این فصل ارائه شده است.

در این فرمان تاریخی، امیرالمؤمنین به مالک اشتر توصیه می‌کند: «مهربانی با مردم را پوشش دل خود قرار ده و با همه دوست و مهربان باش. مبادا هرگز چونان حیوان شکاری باشی که خوردن آنان را غنیمت شماری. چرا که مردم دو دسته‌اند: یا برادر دینی تو هستند یا همانند تو در آفرینش.»

مردمداری از دیدگاه فردوسی توسی

شاهنامه فردوسی، کتابی بی‌نظیر است که پنج قرن پیش از «شهریار» ماکیاولی درباره آداب رفتاری شاهان و شهریاران نگارش شده است. اما متأسفانه این بعد از شاهنامه، کمتر از ابعاد دیگر مورد توجه و بررسی قرار گرفته است.

نویسنده در این فصل به استخراج اصول مردمداری از اشعار فردوسی پرداخته است. برخی از اصول استخراج شده عبارتند از: عدالت‌محوری، پرهیز از ستم، توجه به خواست مردم، خدمت به رعیت، مشورت با خردمندان، وفاداری به عهد و پیمان، و فروتنی در برابر مردم.

فردوسی می‌سراید:

جهان یادگارست و ما رفتنی
به گیتی نماند به جز مردمی

مردمداری از دیدگاه ناصرخسرو قبادیانی

ناصرخسرو قبادیانی، شاعر، فیلسوف و جهانگرد بزرگ ایرانی، در آثار خود به موضوع مردم و مردم‌داری توجه ویژه‌ای داشته است. نویسنده در این فصل به تحلیل دیدگاه‌های ناصرخسرو درباره مردم‌داری پرداخته است.

ناصرخسرو معتقد است که مردم‌آزار و ستمکار، مردم‌دار نیست. او بر این باور است که با عقلانیت و خردورزی در سایه تعلیم انسان کامل (نماینده خداوند) است که مردمداری محقق می‌گردد.

ناصرخسرو می‌سراید:

گرگ است نیست مردم آن کس که دادگر نیست
برتر ز داد و دانش اندر جهان اثر نیست

اصول مردمداری از دیدگاه ناصرخسرو شامل دادگری، علم‌ورزی، عدالت، پرهیز از ظلم، خدمت به مردم، راستگویی و دوری از نیرنگ است.

مردمداری از دیدگاه مولوی بلخی

اندیشه‌های ناب و خالص مولوی، بیشتر معطوف به فضیلت‌های باطنی و اعمال درونی و اخلاقی است. او تأکید می‌کند که هر چه بکاری، همان می‌دروی. بنابراین، باید مردمی و نیکی بکاری تا عاقبت نیکی دروی.

مولوی می‌سراید:

جو بکاری بر نیاید گندمی
مردمی جو مردمی جو مردمی

اصول مردمداری از دیدگاه مولوی شامل: نیکی به دیگران، پاکی درون، دوری از ریا و خودبینی، فروتنی، محبت به خلق، خدمت به مردم، و پرهیز از آزار دیگران است.

مردمداری از دیدگاه سعدی شیرازی

حکیم سخن و استاد پند و اندرز، سعدی شیرازی، آموزگار مردمداری است. از نظر سعدی، پادشاه باید از ستم دوری کند، عادل باشد، بداندیش نباشد، مردم‌آزاری نکند، ستمکاران را از حکومت دور کند، کار را به کاردان بسپارد، پاسبان رعیت باشد، به ظالم و ستمگر رحم نکند و با خردمندان نشست و برخاست و مشاوره کند.

سعدی می‌سراید:

اگر خود بر در پیشانی پیل
نه مرد است آنکه در وی مردمی نیست

اصول مردمداری از دیدگاه سعدی عبارتند از: عدالت، خدمت به مردم، پرهیز از ستم، تواضع، مشورت با خردمندان، وفای به عهد، راستگویی، و دوری از تکبر.

نویسنده در انتهای این فصل، خلاصه رساله «نصیحه‌الملوک» سعدی را نیز ارائه کرده است. این رساله که خطاب به سلاطین و حاکمان نوشته شده، شامل توصیه‌های ارزشمندی درباره چگونگی رفتار با مردم و اصول حکمرانی عادلانه است.

ارتباطات اخلاقی و ارزش‌های بنیادین مردمداری

کتاب اصول مردمداری با بررسی «ارتباطات اخلاقی» آغاز می‌شود و نشان می‌دهد که مردمداری ریشه در اخلاق دارد. بدون اخلاق، مردمداری معنایی نخواهد داشت. ارزش‌های بنیادین مردمداری شامل صداقت، عدالت، احترام، مسئولیت‌پذیری و خدمت به مردم است.

سرمایه اجتماعی محصول نهایی مردمداری است. وقتی سازمانی مردم‌دار باشد، مردم به آن اعتماد می‌کنند، با آن همکاری می‌نمایند و از آن حمایت می‌کنند. این سرمایه اجتماعی، مبنای توسعه اجتماعی و اقتصادی محسوب می‌شود.

نویسنده در فصل اول اصول مردمداری، ابزاری برای خودارزیابی مردمداری ارائه می‌دهد که خواننده می‌تواند با پاسخ به سوالات آن، میزان مردمداری خود را بسنجد و نقاط قوت و ضعف خود را شناسایی کند.

مردمداری و حکومت‌داری

فصل سوم کتاب به رابطه مردمداری و حکومت‌داری اختصاص دارد. نویسنده نشان می‌دهد که چگونه مفاهیم مردمداری می‌تواند در سطوح کلان حکمرانی نیز پیاده شود. حکومتی که مردم‌دار باشد، مردمی آن را دوست دارند، به آن اعتماد می‌کنند و در سرنوشت خود مشارکت می‌جویند.

برخی از اصول حکومت‌داری مردم‌دار عبارتند از: شفافیت، پاسخگویی، مشارکت عمومی، عدالت، حاکمیت قانون، و کارایی و اثربخشی. این اصول با مفاهیم «حکمرانی خوب» که توسط سازمان‌های بین‌المللی مطرح شده، همخوانی دارد.

کاربردهای کتاب اصول مردمداری

کتاب اصول مردمداری برای گروه‌های زیر بسیار مفید و کاربردی است:

مدیران و کارشناسان روابط عمومی: برای بازنگری در فلسفه کاری خود و تغییر نگاه از اطلاع‌رسانی صرف به خدمت به مردم

مدیران ارشد سازمان‌ها و نهادهای دولتی و خصوصی: برای درک اهمیت مردم در موفقیت سازمان و تدوین استراتژی‌های مردم‌دار

اساتید و دانشجویان رشته‌های روابط عمومی، مدیریت و علوم ارتباطات: به عنوان یک منبع درسی و پژوهشی

فعالان اجتماعی و کنشگران مدنی: برای درک بهتر رابطه مردم و نهادها

تمامی کسانی که به دنبال بهبود ارتباط خود با مردم و افزایش سرمایه اجتماعی هستند

جمع‌بندی کتاب اصول مردمداری

کتاب اصول مردمداری اثری ارزشمند و بی‌نظیر در ادبیات روابط عمومی ایران است که به یکی از بنیادی‌ترین مفاهیم این حرفه یعنی «مردم‌داری» می‌پردازد. نویسنده با نگاهی انتقادی به وضعیت موجود روابط عمومی در ایران، نشان می‌دهد که غفلت از مردم و تبدیل روابط عمومی به ابزاری تبلیغاتی، بزرگترین آسیب این حرفه است.

این کتاب با استناد به منابع اصیل اسلامی (نهج‌البلاغه) و ادبیات غنی فارسی (شاهنامه، اشعار ناصرخسرو، مولوی و سعدی)، نشان می‌دهد که مردمداری ریشه در فرهنگ و تمدن ایرانی-اسلامی دارد و نیازی به وارد کردن مفاهیم غربی برای ترویج آن نیست.

مطالعه این کتاب به تمام کسانی که با مردم سروکار دارند و به دنبال ایجاد ارتباطی صادقانه، اخلاقی و مؤثر با آنها هستند، توصیه می‌شود. امید است این کتاب دریچه‌ای را به سوی نور معرفت و مردمداری بگشاید و اندیشه و انگیزه ما را برای خدمت به مردم توانا سازد.