کتاب «سواد رسانه ای؛ درآمدی بر شیوه یادگیری و سنجش» نوشته علی طلوعی، اثری در حوزه سواد رسانه ای است که به تعریف و ویژگی های این مفهوم، ضرورت آموزش آن، شیوه های یادگیری، پژوهش و سنجش سواد رسانه ای می پردازد. نویسنده در کنار بررسی فعالیت های بین المللی، تلاش کرده است موضوع را با نگاهی بومی دنبال کند و در همین مسیر، پرسشنامه بومی سواد رسانه ای را نیز ارائه داده است.
این کتاب برای دانشجویان علوم ارتباطات، مدیریت رسانه و روزنامه نگاری، پژوهشگران، مدرسان، خبرنگاران و کارشناسان روابط عمومی قابل استفاده است؛ به ویژه برای کسانی که می خواهند علاوه بر آشنایی با مفهوم سواد رسانه ای، درباره آموزش و شیوه های سنجش آن نیز مطالعه کنند.
موضوع اصلی کتاب، شناخت سواد رسانه ای و چگونگی آموزش، یادگیری و سنجش آن است.
در معرفی این اثر، سواد رسانه ای نوعی درک متکی به مهارت معرفی شده است که به فرد امکان می دهد انواع رسانه ها و تولیدات رسانه ای را بشناسد و آنها را از یکدیگر تشخیص دهد.
علی طلوعی در ادامه به تعریف و تبیین عناصر و ویژگی های سواد رسانه ای، فعالیت های بین المللی این حوزه، اصول سواد رسانه ای با نگاه بومی، ضرورت آموزش، شیوه های آموزش و یادگیری و روش های پژوهش می پردازد.
ارائه پرسشنامه بومی سواد رسانه ای نیز یکی از بخش های قابل توجه اثر است و باعث می شود کتاب برای پژوهشگران و دانشجویانی که قصد مطالعه و سنجش سواد رسانه ای را دارند، کاربرد بیشتری داشته باشد.
سواد رسانه ای به توانایی شناخت و مواجهه آگاهانه با رسانه ها و تولیدات رسانه ای مربوط می شود. مخاطب دارای سواد رسانه ای صرفا دریافت کننده پیام نیست، بلکه تلاش می کند درباره محتوایی که دریافت می کند، دقیق تر فکر کند.
این موضوع با مهارت استفاده از ابزارهای دیجیتال تفاوت دارد. ممکن است فردی استفاده بسیار خوبی از تلفن همراه، اینترنت و شبکه های اجتماعی داشته باشد، اما در تشخیص اعتبار یک خبر، تحلیل یک تبلیغ یا شناخت هدف یک پیام رسانه ای توانایی کافی نداشته باشد.
به همین دلیل، پرسش «سواد رسانه ای چیست؟» فقط با یک تعریف نظری پاسخ داده نمی شود. بخش مهمی از سواد رسانه ای به توانایی عملی مخاطب در مواجهه با رسانه و پیام مربوط است.
برای مطالعه این موضوع از زاویه ای متفاوت، سواد رسانه ای و آگاهی های نشانه شناختی می تواند مکمل این اثر باشد؛ زیرا رابطه سواد رسانه ای، نشانه و معنا را مورد توجه قرار می دهد.
مخاطب امروز با حجم گسترده ای از اطلاعات مواجه است. خبر، تبلیغات، تصاویر، ویدئوها، محتوای شبکه های اجتماعی و پیام های کاربران هر روز در برابر او قرار می گیرند.
در چنین محیطی فقط دسترسی به اطلاعات اهمیت ندارد؛ بلکه توانایی ارزیابی اطلاعات نیز مهم است.
چه کسی پیام را تولید کرده است؟ منبع اطلاعات چیست؟ هدف از انتشار محتوا چیست؟ چه اطلاعاتی برجسته شده و چه بخش هایی ممکن است نادیده گرفته شده باشند؟ آیا ادعای مطرح شده را منابع دیگر نیز تایید می کنند؟
طرح چنین پرسش هایی بخشی از مواجهه آگاهانه با رسانه است.
به همین دلیل، اهمیت سواد رسانه ای با افزایش حجم اطلاعات و تنوع منابع رسانه ای بیشتر شده است.
سواد رسانه ای را نمی توان به یک مهارت واحد محدود کرد. شناخت رسانه، توجه به منبع پیام، ارزیابی اطلاعات و تحلیل محتوای رسانه ای، همگی با این حوزه ارتباط دارند.
یکی از مهم ترین مهارت ها، پرسشگری در برابر پیام است. مخاطب نباید صرفا به دلیل جذاب بودن یک محتوا یا هماهنگی آن با باورهای قبلی خود، آن را معتبر فرض کند.
مقایسه منابع، توجه به شواهد، شناخت تفاوت خبر و نظر و بررسی هدف پیام، می توانند زمینه مواجهه آگاهانه تر با رسانه را فراهم کنند.
یکی از محورهای اصلی اثر علی طلوعی، ضرورت آموزش سواد رسانه ای است.
اگر سواد رسانه ای را نوعی درک متکی بر مهارت بدانیم، آموزش آن نمی تواند فقط به ارائه چند تعریف محدود شود. مخاطب باید بتواند آموخته های خود را هنگام مواجهه واقعی با پیام های رسانه ای به کار بگیرد.
به همین دلیل، آموزش سواد رسانه ای می تواند با تحلیل نمونه های واقعی خبر، تبلیغات، تصاویر، برنامه های رسانه ای و محتوای منتشرشده در محیط های دیجیتال همراه شود.
هدف چنین آموزشی صرفا افزایش اطلاعات درباره رسانه نیست؛ بلکه ایجاد توانایی برای مواجهه آگاهانه تر با آن است.
عبارت «درآمدی بر شیوه یادگیری و سنجش» در عنوان کتاب نشان می دهد که مسئله یادگیری یکی از موضوعات اصلی اثر است.
یادگیری سواد رسانه ای زمانی اهمیت عملی پیدا می کند که فرد بتواند دانش خود را هنگام مواجهه با پیام های واقعی به کار گیرد.
برای مثال، مخاطب هنگام مشاهده یک خبر می تواند منبع آن را بررسی کند، میان خبر و تفسیر تفاوت قائل شود، روایت های دیگر را جستجو کند و درباره هدف یا زمینه انتشار آن پرسش داشته باشد.
به همین دلیل، یادگیری سواد رسانه ای را می توان فرایندی دانست که از شناخت مفاهیم آغاز می شود اما باید به توانایی مواجهه آگاهانه با رسانه منتهی شود.
گسترش رسانه های دیجیتال و شبکه های اجتماعی اهمیت سواد رسانه ای را بیشتر کرده است.
در رسانه های سنتی، بخش عمده ای از تولید و انتشار محتوا در اختیار سازمان های رسانه ای بود؛ اما در فضای دیجیتال کاربران نیز می توانند تولیدکننده و توزیع کننده محتوا باشند.
یک کاربر می تواند در چند ثانیه یک خبر، تصویر یا ادعا را برای تعداد زیادی از افراد بازنشر کند. به همین دلیل، مسئولیت مخاطب دیگر فقط به دریافت محتوا محدود نیست.
بررسی منبع پیش از بازنشر، توجه به تاریخ و زمینه انتشار، جستجوی منبع اولیه و مقایسه اطلاعات با منابع دیگر، از رفتارهایی هستند که در محیط رسانه ای امروز اهمیت پیدا کرده اند.
برای مطالعه بیشتر درباره محیط رسانه های اجتماعی، می توان به شبکه های اجتماعی مجازی؛ فرصت ها و تهدیدها مراجعه کرد.
یکی از موضوعاتی که امروز ارتباط نزدیکی با سواد رسانه ای پیدا کرده، تشخیص اطلاعات نادرست و اخبار جعلی است.
سرعت بالای انتشار محتوا در فضای آنلاین باعث می شود اطلاعات تاییدنشده نیز بتوانند به سرعت منتشر شوند. در بسیاری از مواقع، کاربران پیش از بررسی منبع یا صحت یک ادعا، آن را بازنشر می کنند.
سواد رسانه ای می تواند مخاطب را به بررسی بیشتر اطلاعات ترغیب کند؛ از جمله اینکه منبع اولیه خبر چیست، چه شواهدی برای ادعا وجود دارد و آیا رسانه ها یا منابع معتبر دیگری نیز آن را تایید کرده اند.
کتاب جست و جوی حقیقت در انبوه اخبار دروغ از صفحات مرتبط کتابخانه فیوچرمدیا است که می تواند در کنار منابع سواد رسانه ای برای مطالعه مسئله اطلاعات نادرست مورد استفاده قرار گیرد.
سواد رسانه ای ارتباط نزدیکی با تفکر انتقادی دارد.
تفکر انتقادی در اینجا به معنای مخالفت دائمی با رسانه یا بدبینی به هر پیام نیست. مسئله اصلی، توانایی پرسشگری و ارزیابی است.
مخاطب باید بتواند میان ادعا و شواهد تفاوت قائل شود، منابع را بررسی کند و در صورت نیاز روایت های مختلف یک موضوع را با یکدیگر مقایسه کند.
این نگاه می تواند احتمال پذیرش سریع اطلاعات نادرست یا جهت دار را کاهش دهد.
برای ادامه این مسیر، کاربست تفکر انتقادی در رسانه های نوین یکی دیگر از منابع مرتبط موجود در کتابخانه فیوچرمدیا است.
یکی از ویژگی های مهم این کتاب نسبت به بسیاری از آثار مقدماتی حوزه رسانه، توجه به سنجش است.
اگر هدف از یک برنامه آموزشی، افزایش سواد رسانه ای باشد، این پرسش مطرح می شود که چگونه می توان میزان آن را پیش یا پس از آموزش ارزیابی کرد؟
پاسخ به این پرسش نیازمند مشخص کردن مولفه ها و استفاده از ابزارهای مناسب پژوهشی است.
علی طلوعی در کنار بررسی شیوه های پژوهش در این حوزه، پرسشنامه بومی سواد رسانه ای را نیز ارائه کرده است. این بخش می تواند به ویژه برای دانشجویان و پژوهشگران علوم ارتباطات اهمیت داشته باشد.
پرسشنامه یکی از ابزارهایی است که می تواند در پژوهش های مربوط به سنجش سواد رسانه ای مورد استفاده قرار گیرد.
ویژگی قابل توجه کتاب، ارائه یک پرسشنامه بومی است. این موضوع با نگاه بومی نویسنده به مسئله سواد رسانه ای ارتباط پیدا می کند.
برای دانشجویی که قصد انجام پایان نامه، مقاله یا پژوهش درباره میزان سواد رسانه ای یک گروه مشخص را دارد، آشنایی با چنین ابزارهایی می تواند نقطه شروع مناسبی باشد.
البته وجود پرسشنامه در یک منبع به معنای امکان استفاده مستقیم از آن در هر پژوهشی نیست. پژوهشگر باید متناسب با مسئله تحقیق، جامعه آماری و الزامات روش شناسی، اعتبار و تناسب ابزار مورد استفاده را بررسی کند.
یکی دیگر از موضوعات مطرح شده در کتاب، توجه به سواد رسانه ای از منظر بومی است.
شرایط فرهنگی، اجتماعی و ساختار رسانه ای جوامع یکسان نیست. به همین دلیل، آموزش و سنجش سواد رسانه ای نیز ممکن است نیازمند توجه به ویژگی های جامعه مورد مطالعه باشد.
نویسنده در کنار بررسی فعالیت های بین المللی این حوزه، تلاش می کند اصول سواد رسانه ای را با نگاه بومی نیز مورد مطالعه قرار دهد.
ارائه پرسشنامه بومی را نیز می توان در امتداد همین رویکرد مشاهده کرد.
در پایان کتاب، متن منشور سواد رسانه ای اروپا نیز به عنوان پیوست آمده است.
این منشور با هدف حمایت از توسعه سواد رسانه ای منتشر شده و قرار گرفتن آن در انتهای کتاب، امکان آشنایی خواننده با یکی از اسناد مرتبط با توسعه این حوزه را فراهم می کند.
وجود این پیوست به ویژه برای دانشجویان و پژوهشگرانی که علاوه بر جنبه آموزشی، به سیاستگذاری و تجربه های بین المللی سواد رسانه ای علاقه دارند، قابل توجه است.
سواد رسانه ای و سواد دیجیتال مفاهیمی مرتبط هستند، اما نمی توان آنها را کاملا مترادف دانست.
مهارت استفاده از ابزارهای دیجیتال لزوما به معنای توانایی تحلیل پیام های رسانه ای نیست.
فردی ممکن است کاربر حرفه ای شبکه های اجتماعی و ابزارهای دیجیتال باشد، اما هنگام مواجهه با یک خبر جعلی، تبلیغ پنهان یا اطلاعات گمراه کننده توانایی کافی برای ارزیابی محتوا نداشته باشد.
سواد رسانه ای بیش از آنکه فقط به نحوه استفاده از ابزار مربوط باشد، به شناخت و ارزیابی رسانه و پیام نیز توجه دارد.
این اثر می تواند برای گروه های زیر مفید باشد:
اگر هدف اصلی شما مطالعه منابع بیشتری در این زمینه است، کتاب های سواد رسانه ای می تواند مجموعه منابع مرتبط این حوزه را در اختیار شما قرار دهد.
مطالعه سواد رسانه ای برای فعالان روابط عمومی اهمیت ویژه ای دارد؛ زیرا بخش بزرگی از کار روابط عمومی با رسانه، پیام، اطلاعات و برداشت مخاطب سروکار دارد. کارشناس روابط عمومی باید بتواند محتوای رسانه ها را تحلیل کند، اعتبار اطلاعات را بسنجد، اخبار و روایت های مرتبط با سازمان را رصد کند و پیش از طراحی هر پاسخ یا پیام ارتباطی، فضای رسانه ای را به درستی بشناسد.
اما شناخت نظری سواد رسانه ای به تنهایی برای فعالیت حرفه ای در روابط عمومی کافی نیست. در محیط واقعی سازمان، این دانش باید به مهارت هایی مانند ارتباط با رسانه ها، شناخت مخاطب، تولید و مدیریت محتوا، طراحی پیام، برنامه ریزی ارتباطی و مواجهه با موقعیت های مختلف ارتباطی تبدیل شود.
اگر در حال مطالعه کتاب های سواد رسانه ای، ارتباطات و رسانه هستید و می خواهید این دانش را به مهارت اجرایی تبدیل کنید، دوره آموزش روابط عمومی فیوچرمدیا برای همین مرحله از مسیر یادگیری طراحی شده است. در این دوره، روابط عمومی از زاویه کاربردی و حرفه ای دنبال می شود تا بتوانید آموخته های حوزه رسانه و ارتباطات را در فعالیت واقعی روابط عمومی به کار بگیرید.
این دوره می تواند برای دانشجویان ارتباطات و رسانه، کارشناسان روابط عمومی، مدیران ارتباطات، تولیدکنندگان محتوا و افرادی که قصد ورود حرفه ای به حوزه روابط عمومی را دارند، مکمل مناسبی برای مطالعه منابع تخصصی باشد.
اگر مطالعه این کتاب برای شما شروع مسیر شناخت رسانه است، قدم بعدی می تواند یادگیری عملی روابط عمومی باشد.
[مشاهده سرفصل ها و ثبت نام دوره آموزش روابط عمومی]
کارشناس روابط عمومی هم تولیدکننده پیام است و هم باید پیام های منتشرشده در محیط رسانه ای را رصد و تحلیل کند. به همین دلیل، سواد رسانه ای با بخشی از مهارت های روزمره روابط عمومی ارتباط مستقیم دارد.
تشخیص منبع اطلاعات، ارزیابی اعتبار یک ادعا، تحلیل روایت رسانه ها درباره سازمان، شناخت واکنش مخاطبان و تشخیص اطلاعات نادرست از جمله موقعیت هایی هستند که سواد رسانه ای در آنها کاربرد پیدا می کند.
برای مثال، در زمان شکل گیری یک شایعه درباره سازمان، روابط عمومی باید پیش از واکنش، منبع انتشار، مسیر بازنشر، محتوای پیام و میزان اعتبار آن را بررسی کند. در چنین شرایطی، شناخت رسانه فقط یک دانش نظری نیست و می تواند مستقیما بر تصمیم ارتباطی سازمان اثر بگذارد.
مطالعه این کتاب می تواند بخش نظری و پژوهشی این شناخت را تقویت کند و دوره آموزش روابط عمومی فیوچرمدیا نیز می تواند در کنار آن برای یادگیری مهارت های اجرایی روابط عمومی، ارتباط با رسانه، تولید پیام، شناخت مخاطب و فعالیت حرفه ای در محیط ارتباطی امروز مورد استفاده قرار گیرد.
مهم ترین ویژگی این اثر آن است که سواد رسانه ای را فقط در سطح یک تعریف عمومی بررسی نمی کند.
کتاب از شناخت مفهوم و ویژگی های سواد رسانه ای آغاز می کند و سپس به آموزش، یادگیری، پژوهش و سنجش می رسد. نگاه بومی و ارائه پرسشنامه نیز وجه پژوهشی اثر را تقویت می کند.
به همین دلیل، این کتاب به ویژه برای مخاطبی مناسب است که می خواهد از پرسش «سواد رسانه ای چیست؟» عبور کند و وارد بحث آموزش و اندازه گیری آن شود.
مطالعه منابع دیگری مانند نظریه سواد رسانه ای؛ رهیافتی شناختی نیز می تواند در کنار این اثر، دید گسترده تری نسبت به مباحث نظری سواد رسانه ای ایجاد کند.
| مشخصات | اطلاعات |
|---|---|
| عنوان | سواد رسانه ای؛ درآمدی بر شیوه یادگیری و سنجش |
| نویسنده | علی طلوعی |
| ناشر | دفتر مطالعات و برنامه ریزی رسانه ها |
| نوع اثر | تالیف |
| زبان | فارسی |
| موضوع | سواد رسانه ای |
| تعداد صفحات | ۲۷۲ صفحه |
| قطع چاپ اول | رقعی |
| جلد چاپ اول | شومیز |
| رده بندی دیویی | ۳۰۲/۲۳ |
| کتابنامه | دارد |
| پیوست | متن منشور سواد رسانه ای اروپا |
برای این اثر اطلاعات دو نسخه در منابع ارائه شده وجود دارد.
نسخه چاپ اول مربوط به سال ۱۳۹۱ است و شابک 978-964-9934-52-5 برای آن ثبت شده است.
در رکورد کتابشناختی دیگری، ویراست دوم و چاپ دوم کتاب در سال ۱۳۹۷ توسط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت مطبوعاتی و اطلاع رسانی، دفتر مطالعات و برنامه ریزی رسانه ها منتشر شده و شابک 978-964-9934-88-4 برای آن ثبت شده است.
هر دو منبع تعداد صفحات را ۲۷۲ صفحه اعلام کرده اند. بنابراین هنگام جستجو یا تهیه کتاب بهتر است به سال انتشار، ویراست و شابک نسخه مورد نظر توجه شود.
سواد رسانه ای به مجموعه ای از دانش و مهارت ها برای شناخت و مواجهه آگاهانه با رسانه ها و تولیدات رسانه ای مربوط می شود و به مخاطب کمک می کند پیام های رسانه ای را دقیق تر بررسی و ارزیابی کند.
افزایش حجم اطلاعات، گسترش شبکه های اجتماعی و سرعت انتشار محتوا باعث شده توانایی بررسی منبع و اعتبار پیام اهمیت بیشتری پیدا کند.
مطالعه درباره رسانه، بررسی منابع اطلاعات، مقایسه روایت های مختلف، توجه به شواهد، تحلیل هدف پیام و خودداری از بازنشر سریع مطالب تاییدنشده می تواند به مواجهه آگاهانه تر با رسانه کمک کند.
شناخت رسانه، ارزیابی منبع، تحلیل پیام، توجه به هدف تولیدکننده محتوا، مقایسه اطلاعات و برخورد انتقادی با ادعاهای رسانه ای از مهارت های مرتبط با سواد رسانه ای هستند.
در فضای مجازی کاربران علاوه بر دریافت محتوا، امکان تولید و بازنشر سریع آن را نیز دارند. به همین دلیل، بررسی منبع و اعتبار اطلاعات پیش از انتشار اهمیت بیشتری پیدا می کند.
سواد دیجیتال بیشتر با توانایی استفاده از فناوری و محیط های دیجیتال ارتباط دارد، در حالی که سواد رسانه ای بر شناخت و ارزیابی رسانه ها و پیام های رسانه ای نیز تمرکز می کند.
کتاب به مفهوم و ویژگی های سواد رسانه ای، فعالیت های بین المللی، نگاه بومی، ضرورت آموزش، شیوه های یادگیری، پژوهش و سنجش سواد رسانه ای می پردازد.
بله. در معرفی اثر تصریح شده است که نویسنده پرسشنامه بومی سواد رسانه ای را نیز ارائه کرده است.
پرداختن به پژوهش و سنجش سواد رسانه ای و ارائه پرسشنامه بومی باعث می شود کتاب برای دانشجویان و پژوهشگران این حوزه قابل توجه باشد. استفاده از هر ابزار پژوهشی باید متناسب با روش تحقیق و جامعه مورد مطالعه بررسی شود.
علی طلوعی نویسنده کتاب «سواد رسانه ای؛ درآمدی بر شیوه یادگیری و سنجش» است.
در اطلاعات هر دو نسخه معرفی شده، تعداد صفحات کتاب ۲۷۲ صفحه ثبت شده است.
کتاب «سواد رسانه ای؛ درآمدی بر شیوه یادگیری و سنجش» منبعی برای شناخت سواد رسانه ای از منظر مفهوم، آموزش، یادگیری، پژوهش و سنجش است.
توجه به فعالیت های بین المللی، نگاه بومی، بررسی ضرورت آموزش، پرداختن به روش های پژوهش، ارائه پرسشنامه بومی و درج منشور سواد رسانه ای اروپا از ویژگی های قابل توجه این اثر هستند.
اگر به حوزه رسانه، ارتباطات، روزنامه نگاری یا روابط عمومی علاقه دارید، این کتاب می تواند نقطه شروع مناسبی برای شناخت علمی تر سواد رسانه ای باشد و مطالعه سایر منابع موجود در کتابخانه فیوچرمدیا نیز می تواند مسیر مطالعه موضوعات مرتبط را تکمیل کند.
