کتاب سواد داری؟! نوشته اسماعیل رمضانی است که توسط انتشارات ثانیه در سال ۱۴۰۴ منتشر شده است. رمضانی از پیشگامان آموزش سواد رسانه ای در ایران است؛ او سرپرستی مجموعه ۱۲ جلدی سواد رسانه ای را بر عهده داشته و سال هاست در این حوزه فعالیت می کند. ستون چهارشنبه های او در روزنامه همشهری، یکی از نادر تلاش های جدی برای آموزش سواد رسانه ای به زبان ساده برای عموم مردم ایران بوده است.
عنوان کتاب از یک بازی کودکانه آشنا برای نسل دهه شصتی گرفته شده است: «سواد داری؟» — «نه خیر» — «بی سوادی؟» — «نه خیر!» این پارادوکس کودکانه، تصویر دقیقی از وضعیت سواد رسانه ای بسیاری از ماست: نه کاملاً باسواد رسانه ای، نه کاملاً بی سواد — اما در دنیایی زندگی می کنیم که این سواد از نان شب واجب تر است.
روزگاری درصد افراد باسواد در کشور به قدری پایین بود که نهضت سوادآموزی راه افتاد. اما اکنون در دنیایی که حتی جنگ فیزیکی نیز به دنیای مجازی رسانه ها کشیده شده، نیازمند راه اندازی نهضت سواد رسانه ای هستیم. کتاب سواد داری؟! دقیقاً همین هدف را دنبال می کند.
امروز در دنیایی زندگی می کنیم که خواه ناخواه در شرایط اشباع رسانه ای قرار داریم. فضای پیرامون ما سرشار از اطلاعات است و همه نیاز دارند در برابر چنین فضایی رژیم مصرف اتخاذ کنند، درست مثل اینکه حالا مردم در مورد تغذیه خودشان عمل می کنند. رمضانی در این کتاب تلاش می کند همین رژیم مصرف رسانه ای را به زبانی ساده و از طریق نمونه های واقعی به خواننده بیاموزد.
یادداشت های این کتاب به شکلی هوشمندانه طراحی شده اند: هر یادداشت با ارجاع به یک موضوع یا رویداد رسانه ای روز، یک درس سواد رسانه ای را می آموزد. این رویکرد، کتاب را از یک متن آکادمیک خشک به یک درسنامه زنده و ملموس تبدیل کرده است.
نویسنده در مقدمه کتاب نکته جالبی را مطرح می کند: بخش عمده ای از موضوعات خبری روز که پایه یادداشت ها بوده اند، اکنون در خاطر نمانده یا بی اثر شده اند — اما آموزه های رسانه ای مبتنی بر آن ها همچنان قابل فهم و استفاده است. این جمله، تفاوت اصلی سواد رسانه ای را از خبررسانی ساده نشان می دهد: یکی زودگذر است، دیگری ماندگار.
یکی از ارزش های افزوده این کتاب نسبت به ستون روزنامه همشهری این است که یادداشت ها در کتاب کامل تر از نسخه های منتشرشده در روزنامه هستند؛ چرا که بعضی از آن ها برای انتشار در ستون روزنامه کوتاه شده یا تیترشان تغییر کرده بود، اما در این کتاب اصل یادداشت ها با تیترهای اولیه گنجانده شده اند.
یادداشت های سواد رسانه ای به دنبال آن بودند تا با ارجاع به موضوعات روز به مخاطب بیاموزند که چگونه در این دنیای رسانه ای شده سالم تر زندگی کند و اسیر هیاهوهای رسانه ای نشود. این هدف، کتاب را نه یک منبع تخصصی برای روزنامه نگاران، بلکه یک راهنمای عملی برای عموم مردم می کند. موضوع ارتباط مستقیمی با مباحث [کتاب کاربست تفکر انتقادی در رسانه های نوین] دارد که به ابزارهای فکری تشخیص اطلاعات درست از نادرست می پردازد.
اگر کلیشه های ذهنی بر تفکرمان کنترل داشته باشند، اخباری که در آن جهت ساخته شده اند را به سادگی باور می کنیم؛ رسانه ها به سادگی می توانند کلیشه ها را در ذهن شکل دهند. کتاب سواد داری؟! با رویکرد کاربردی خود، مخاطب را در برابر این مکانیسم واکسینه می کند.
یکی از مفاهیمی که رمضانی در نوشته هایش بر آن تاکید دارد، رژیم مصرف رسانه ای است؛ یعنی انتخاب آگاهانه درباره اینکه چه رسانه هایی را، چه مقدار، و چطور مصرف کنیم. این مفهوم، پیوند جالبی با بحث های [کتاب مطالعات شبکه های اجتماعی و سبک زندگی جوانان] درباره تاثیر رسانه بر سبک زندگی دارد.
نقطه قوت اصلی این کتاب، زبان ساده و رویکرد مردمی آن است. رمضانی به جای ارائه تعریف های آکادمیک از سواد رسانه ای، مفاهیم را از دریچه اتفاقات واقعی و آشنا توضیح می دهد. این رویکرد، کتاب را برای مخاطبی فراتر از دانشجویان ارتباطات قابل استفاده می کند.
گردآوری یادداشت های یک ستون مستمر از ۱۳۹۳ تا ۱۳۹۶ در قالب کتاب، ارزش اسنادی و تاریخی نیز دارد؛ نوعی آرشیو از دغدغه های رسانه ای یک جامعه در آن سال های خاص. برای مقایسه با نگاه های آکادمیک تر به رسانه، [کتاب جامعه ی اطلاعاتی] اثر رابرت حسن می تواند زاویه دید متفاوتی ارائه دهد.
برخلاف بسیاری از منابع سواد رسانه ای که برای دانشجویان و متخصصان نوشته شده اند، این کتاب خود را صریحاً برای عموم مردم معرفی می کند. سواد رسانه ای موضوعی برای متخصصان رسانه ای نیست بلکه آموزشی است ویژه عموم مردم؛ همه باید حداقلی از این سواد را داشته باشند.
دانشجویانی که می خواهند سواد رسانه ای را از طریق نمونه های واقعی و نه تعریف های انتزاعی یاد بگیرند، می توانند از این کتاب به عنوان منبعی کاربردی استفاده کنند.
کارشناس روابط عمومی که می خواهد پیام سازمانش را در دنیایی پر از هیاهوی رسانه ای به درستی به مخاطب برساند، نیاز دارد همان مخاطب را بشناسد — مخاطبی که هر روز در معرض حجم عظیمی از اطلاعات است. دوره آموزش روابط عمومی فیوچرمدیا این آگاهی را در کنار مهارت های عملی روابط عمومی ارائه می دهد.
| ویژگی | توضیح |
|---|---|
| نام کتاب | سواد داری؟! |
| عنوان کامل | مجموعه یادداشت های ستون سواد رسانه ای در روزنامه همشهری ۱۳۹۳ تا ۱۳۹۶ |
| نویسنده | اسماعیل رمضانی |
| موضوع | سواد رسانه ای — ایران — مقاله ها و خطابه ها |
| انتشارات | انتشارات ثانیه |
| سال انتشار | ۱۴۰۴ |
| تعداد صفحات | ۲۵۱ صفحه |
| شابک | ۹۷۸۶۰۰۷۲۵۹۵۲۸ |
| چاپ | اول |
| شمارگان | ۳۵۰ نسخه |
سواد رسانه ای توانایی فهم، تحلیل و ارزیابی انتقادی محتوای رسانه ای است. در دنیایی که اطلاعات درست و غلط در کنار هم جریان دارند، این سواد کمک می کند اسیر هیاهوهای رسانه ای نشویم.
یادداشت های این کتاب کامل تر از نسخه های منتشرشده در روزنامه همشهری هستند چرا که بعضی برای انتشار در ستون کوتاه شده یا تیترشان تغییر کرده بود، اما در کتاب اصل یادداشت ها با تیترهای اولیه گنجانده شده اند.
کتاب سواد داری برای عموم مردم نوشته شده، نه صرفاً متخصصان رسانه؛ هر کسی که در دنیای امروز با رسانه سروکار دارد — یعنی همه ما — می تواند از آن استفاده کند.
اسماعیل رمضانی از پیشگامان آموزش سواد رسانه ای در ایران، سرپرست مجموعه ۱۲ جلدی سواد رسانه ای، و نویسنده ستون چهارشنبه های سواد رسانه ای در روزنامه همشهری است.
سواد رسانه ای و روابط عمومی دو روی یک سکه هستند: سواد رسانه ای به ما می آموزد چطور مصرف کننده هوشمند رسانه باشیم، و روابط عمومی به ما می آموزد چطور تولیدکننده هوشمند پیام رسانه ای باشیم. اگر می خواهید در این دنیای پر از هیاهوی رسانه ای، پیام سازمان یا برند خود را به شکلی حرفه ای منتقل کنید، دوره آموزش روابط عمومی فیوچرمدیا می تواند نقطه شروع خوبی باشد.
کتاب سواد داری؟! نوشته اسماعیل رمضانی، با گردآوری یادداشت های ستون سواد رسانه ای روزنامه همشهری از ۱۳۹۳ تا ۱۳۹۶، یکی از نادر تلاش های جدی و عامه پسند برای آموزش سواد رسانه ای به زبان ساده و از طریق نمونه های واقعی است. این کتاب برای عموم مردم، دانشجویان، فعالان رسانه و کارشناسان روابط عمومی که می خواهند در دنیای امروز اسیر هیاهوهای رسانه ای نشوند، منبعی ارزشمند و کاربردی محسوب می شود.